X
تبلیغات
خواندنی

خواندنی

مطالب خواندنی ازگوشه و کنار جهان

دکتر حسابی

فهرستمندرجات

 

·                          ۱ زندگی

·                          ۲ تحصیلات

·                          ۳ آثار

·                          ۴ برخی عقاید

·                          ۵ مناصب سیاسی

·                          ۶ فعالیت‌های شغلی و اجتماعی

o                                          ۶.۱ طرح تاسیس دانشگاه تهران

o                                          ۶.۲ موسیقی

o                                          ۶.۳ ورزش

o                                          ۶.۴ افتخارات

o                                          ۶.۵ خدمات

·                          ۷ موزه دکتر حسابی

·                          ۸ برخورد با پروفسور حسابی پس از جمهوری اسلامی

o                                          ۸.۱ برخورد روح الله خمینی

o                                          ۸.۲ برخوردهای اغراق آمیز و انتقادآن

o                                          ۸.۳ حراج منزل و موزه

·                          ۹ پانویس

·                          ۱۰ منابع

زندگی

پدرش (سید عباس معزالسلطنه) و مادرش (گوهرشاد حسابی) هر دو اهل تفرش بودند. او چهار سال اول دوران کودکی‌اش را در تهران سپری نمود. سپس به همراه والدین و برادرش عازم شایات شد. در هفت سالگی تحصیلات ابتدایی خود را در بیروت با تنگدستی و مرارتهای دوری از میهن، در مدرسه کشیش‌های فرانسوی آغاز کرد. در همان زمان تعلیمات مذهبی و ادبیات فارسی را نزد مادرش فرا می‌گرفت. او قرآن و دیوان حافظ را از حفظ می‌دانست. او همچنین بر کتب بوستان، گلستان سعدی، شاهنامه فردوسی، مثنوی مولوی و منشات قائم مقام فراهانی اشراف کامل داشت. محمود حسابی در ۱۲ شهریور سال ۱۳۷۱ هجری شمسی در بیمارستان دانشگاه ژنو درگذشت. آرامگاه (خانوادگی) وی در شهر تفرش قرار دارد.

تحصیلات

شروع تحصیلات متوسطه او مصادف با آغاز جنگ جهانی اول و تعطیلی مدارس فرانسوی زبان بیروت بود. از این رو به مدت دو سال در منزل به تحصیل پرداخت. پس از آن در دانشگاه آمریکایی بیروت به تحصیلات خود ادامه داد. در سن هفده سالگی لیسانس ادبیات، و در سن نوزده سالگی لیسانس بیولوژی را اخذ نمود. پس از آن در رشته مهندسی راه و ساختمان از دانشکده فرانسوی مهندسی در بیروت فارغ التحصیل شد. در آن دوران با اشتغال در نقشه کشی و راهسازی، به امرار معاش خانواده کمک می‌کرد. او همچنین در رشته‌های پزشکی، ریاضیات و ستاره شناسی به تحصیلات دانشگاهی پرداخت.
حسابی در دانشگاه سوربن فرانسه، در رشتهٔ فیزیک به تحصیل و تحقیق پرداخت. در سال ۱۹۲۷ میلادی در سن بیست و پنج سالگی دانشنامه دکترای فیزیک خود را، با ارائهٔ رساله‌ای تحت عنوان «حساسیت سلول‌های فتوالکتریک»، با درجه عالی دریافت نمود.

آثار

آثار به جای مانده از محمود حسابی در زمینه‌های فیزیک، زبان فارسی و پژوهش‌های فرهنگی شامل ۲۱ کتاب و مقاله‌است. برخی از مهمترین آثار وی عبارتند از:[۱]

۱ کتاب‌های فیزیک دبیرستان ۱۳۱۸. [۲] [۳] [۴]

۲ کتاب دیدگانی فیزیک دانشگاه تهران ۱۳۴۰.[۵]

۳ Essaid Interpretation des Ondes de Broylie، الکترودینامیک (۱۹۴۵)نیازمند منبع

۴ A Strain Theory of Matter، کتابی در تفسیر امواج دوبر در شش رساله، دانشگاه تهران ۱۹۴۶.[۶]

۵ Theoretical Evidence for the Existence of a Light-Charged Particle of Mass Greater than That of the Electron، مقاله‌ای دربارهٔ پیشنهاد تفسیر قانون جاذبهٔ عمومی نیوتون و قانون میدان الکتریکی ماکسول چاپ شده در گزارش نشریه انجمن فیزیک آمریکا ۱۹۴۸.[۷]

۶ Continuous Particles، مقاله‌ای دربارهٔ ذرات پیوسته چاپ شده در نشریه آکادمی علوم آمریکا ۱۹۴۷.[۸]

۷ Modèle de particule infinie، مقاله‌ای دربارهٔ مدل بی‌نهایت گسترده در نشریهٔ فیزیک فرانسه ۱۹۵۷. [۹]

۸ Theory of Infinitely Extended Particles، رساله‌ای دربارهٔ نظریه ذره‌های بی‌نهایت گسترده دانشگاه تهران ۱۹۷۷.[۱۰]

برخی عقاید

دکتر حسابی نسبت به تحصیلات عالیه زنان نظری منفی داشت. هنگامی که آلینوش طریان (مادر نجوم ایران) پس از اتمام دوره تحصیلی لیسانس فیزیک در دانشگاه تهران از وی درخواست بورس تحصیلی نمود، دکتر حسابی با این دلیل که تو یک زن هستی و تحصیل برای تو تا همین مرحله هم زیاد است از اعطای بورس تحصیلی به نامبرده خودداری کرد.[۱۱]

مناصب سیاسی

وی در سال ۱۳۳۰ به عنوان سناتور انتصابی وارد مجلس سنا شد و تا سال ۱۳۴۲ در این مقام باقی ماند. وی هچنین وزیر فرهنگ کابینه محمد مصدق بود.[۱۲]

فعالیت‌های شغلی و اجتماعی

او هم‌زمان با تحصیل در رشته معدن، در راه آهن برقی فرانسه نیز کار می‌کرد. پس از فارغ التحصیل شدن در رشته معدن، در معادن آهن شمال فرانسه و معادن زغال سنگ ایالت «سار» به کار مشغول شد.
وی با وجود امکان ادامه تحقیقات در خارج از کشور، به ایران بازگشت و به پایه گزاری علوم نوین و تاسیس دارالمعلمین و دانشسرای عالی، دانشکده‌های فنی و علوم دانشگاه تهران، نگارش ده‌ها کتاب و جزوه و راه اندازی و پایه گزاری فیزیک و مهندسی نوین پرداخت.

طرح تاسیس دانشگاه تهران

کلیات طرح تاسیس دانشگاه تهران از سال ۱۳۰۷ توسط محمود حسابی به وزیر فرهنگ وقت آقای حکمت پیشنهاد شد. طرح تفصیلی تاسیس دانشگاه تهران نیز در سال ۱۳۱۰ تهیه و به وزیر فرهنگ تقدیم شد و با تلاش‌های دکتر حسابی و مذاکرات وی با نمایندگان مجلس، این طرح در سال ۱۳۱۲ به مجلس شورای ملی رفت و در سال ۱۳۱۳ از تصویب مجلس گذشت‌.[۱۳]

مهدی خزعلی به هنگام نقل خاطره دیدارش از دکتر حسابی چنین نقل می‌کند: وقتی خواستم دانشگاه تهران را تاسیس کنم با وساطت یکی از دوستان وقت ملاقاتی از وزیر معارف وقت گرفتم، پس از توضیح طرح، وزیر معارف از من پرسید: «دانشگاه بسازید که چه بشود؟» و من عرض کردم: «دکتر و مهندس‌ها که برای تحصیل به فرنگ می‌روند را در مملکت خودمان تربیت کنیم.» و او پاسخ داد: «تربیت دکتر و مهندس برای ما صد سال زود است.»

متاثر از کوته فکری وزیر معارف و ناامید از انجام رسالتی که بر دوش داشتم از دفتر وزیر خارج شدم، رفیق شفیق که آزردگی مرا دید برای تسلی خاطر گفت من می توانم از اعلیحضرت (رضا شاه) برایت وقت ملاقات بگیرم مشروط به اینکه وزیر معارف نفهمد که من این وساطت را انجام داده ام! وقت ملاقات با رضا شاه تعیین شد، برای او طرح تاسیس دانشگاه تهران را شرح دادم، و شاه پرسید «که چه شود؟» عرض کردم، به جای آنکه جوانان ما به فرنگ بروند در مملکت خودمان دکتر و مهندس آموزش دهیم و رضا شاه باز پرسید «که چه شود؟» و عرض کردم: «این جاده‌ها و راه آهن را آلمان‌ها می‌سازند مهندسین خودمان بسازند و ...» شاه بسیار استقبال کرد و گفت بروید طرحتان را بنویسید به مجلس می‌گویم رای بدهد! و من از همان شب شروع به نگارش طرح دانشگاه کردم.

فردای آن روز از دربار به در خانه‌ام آمدند، تعجب کردم که با من چه کار دارند، دیدم یکصد هزار تومان پول فرستاده‌اند که اعلیحضرت فرموده‌اند، کارتان را شروع کنید و طرح تان را نیز بنویسید. و این همان مبلغ خرید زمین دانشگاه تهران است و کار ساخت و ساز همزمان با نوشتن طرح آغاز شد.[۱۴]

موسیقی

حسابی با شعر و موسیقی سنتی ایران و موسیقی کلاسیک غرب به خوبی آشنا بود. وی با کمک تنی چند از دانشجویان خود در دانشسرای عالی توانست تغییراتی در کاسه تار (ساز ایرانی) ایجاد نماید.

ورزش

وی در چند رشته ورزشی نیز موفقیت‌هایی کسب کرد، از جمله کسب مدرک نجات غریق در رشته شنا در دوران نوجوانی. کوه پیمایی و راه پیمایی از ورزش های مورد علاقه وی بود.از ورزش های مورد علاقه وی فوتبال، دوچرخه سواری، دوی استقامت، چوب پا، دشت نوردی و... بود.

افتخارات

به دریافت بالاترین نشان فرانسه لژیون دونور نائل گردید.

خدمات

·                          اولین نقشه برداری فنی و تخصصی کشور (راه بندرلنگه به بوشهر)

·                          اولین راهسازی مدرن و علمی ایران (راه تهران به شمشک)

·                          اولین مدیرعامل شرکت ملی نفت ایران

·                          پایه گذاری اولین مدارس عشایری کشور

·                          پایه گذاری دارالمعلمین عالی

·                          پایه گذاری دانشسرای عالی

·                          ساخت اولین رادیو در کشور

·                          راه اندازی اولین آنتن فرستنده در کشور

·                          راه اندازی اولین مرکز زلزله شناسی کشور

·                          راه اندازی اولین رآکتور اتمی سازمان انرژی اتمی کشور

·                          راه اندازی اولین دستگاه رادیولوژی در ایران

·                          محاسبه و تعیین ساعت ایران

·                          پایه گذاری اولین بیمارستان خصوصی در ایران، به نام بیمارستان گوهرشاد

·                          شرکت در پایه گذاری فرهنگستان ایران و ایجاد انجمن زبان فارسی

·                          تدوین اساسنامه طرح تاسیس دانشگاه تهران

·                          پایه گذاری دانشکده فنی دانشگاه تهران

·                          پایه گذاری دانشکده علوم دانشگاه تهران

·                          پایه گذاری شورای عالی معارف

·                          پایه گذاری مرکز عدسی سازی اپتیک کاربردی در دانشکده علوم دانشگاه تهران

·                          پایه گذاری بخش آکوستیک در دانشگاه و اندازه گیری فواصل گام‌های موسیقی ایرانی به روش علمی

·                          پایه گذاری انجمن موسیقی ایران و مرکز پژوهش‌های موسیقی

·                          پایه گذاری و برنامه ریزی آموزش نوین ابتدایی و دبیرستانی

·                          پایه گذاری موسسه ژئوفیزیک دانشگاه تهران

·                          پایه گذاری مرکز تحقیقات اتمی دانشگاه تهران

·                          پایه گذاری سازمان انرژی اتمی ایران

·                          پایه گذاری اولین رصدخانه نوین در ایران

·                          پایه گذاری مرکز مدرن تعقیب ماهواره‌ها در شیراز

·                          پایه گذاری مرکز مخابرات اسدآباد همدان

·                          پایه گذاری کمیته پژوهشی فضای ایران

·                          ایجاد اولین ایستگاه هواشناسی کشور (در ساختمان دانشسرای عالی در نگارستان دانشگاه تهران)

·                          تدوین اساسنامه و تاسیس موسسه ملی استاندارد

·                          تدوین آیین نامه کارخانجات نساجی کشور و رساله چگونگی حمایت دولت در رشد این صنعت

·                          پایه گذاری واحد تحقیقاتی صنعتی سغدایی (پژوهش و صنعت در الکترونیک، فیزیک، فیزیک اپتیک، هوش مصنوعی)

·                          راه اندازی اولین آسیاب آبی تولید برق (ژنراتور) در کشور

·                          ایجاد اولین کارگاه‌های تجربی در علوم کاربردی در ایران

·                          ایجاد اولین آزمایشگاه علوم پایه در کشور

موزه دکتر حسابی

نوشتار اصلی: موزه دکتر حسابی

اندک زمانی پس از مرگ دکتر حسابی در سال ۱۳۷۲، خانه او تبدیل به موزه‌ای شد که در آن وسایل شخصی، مدارک علمی و تحصیلی، نشان‌ها و تقدیرنامه‌ها و عکس‌های قدیمی و متن نطق‌ها و نوشته‌ها در آن به نمایش گذاشته شده‌است. این موزه در خیابان تجریش – خیابان مقصودبیک قرار دارد.

برخورد با پروفسور حسابی پس از جمهوری اسلامی

 

به نقل از روزنامه خراسان زمانی که خمینی به اتاقی که عده‌ای از جمله دکتر حسابی در آن حضور داشتند، وارد شد ابتدا به سمت پروفسور حسابی آمد و وی را دعوت به نشستن کرد و سپس گفت: شما ۷ نسل خدمت ارزنده به این مرز و بوم داشته‌اید و ۷ نسل استاد و دانشجو برای کشور تربیت کرده‌اید و صلاح نیست که من پیش از شما بنشینم.[۱۵] در مقابل رضا منصوری که در آن زمان رییس انجمن فیزیک ایران بوده است، می گوید زمانی که انجمن در سال ۱۳۶۶ قصد برگزاری همایشی جهت تجلیل از پدر فیزیک دانشگاهی ایران، پروفسور حسابی، را داشته است به دلیل اینکه او سناتور انتصابی محمدرضا پهلوی بوده است، از سوی حراست دانشگاه شیراز مورد تهدید قرار گرفته و با این وجود حداد عادل با شجاعت در این جلسه سخنرانی کرده است.[۱۶]

برخوردهای اغراق آمیز و انتقاد از آن

اغراق‌هایی که در بیان مرتبه علمی دکتر حسابی و روابط وی با دانشمندان آن عصر در نشریات و کتاب‌های درسی مطرح شده‌است اعتراض برخی چهره‌های دانشگاهی را بر انگیخته‌است.

عکسی که به ادعای برخی منابع مربوط به دکتر حسابی و انشیتن می‌باشد در واقع متعلق به گودل، ریاضی دان مشهور، است. مرحوم حسابی در بیان خاطرات خود به دیداری کوتاه با آلبرت انشتین اشاره می‌کند که طی آن نظریه خود را برای آن فیزیکدان بزرگ مطرح کرده و انشتین از او خواسته به تحقیقاتش در آن زمینه ادامه دهد.

طرح اعطای عنوان مرد علمی سال ۱۹۹۰ در رشته فیزیک از سوی مرکز بین‌المللی زندگی‌نامه‌ها (کمبریج) به مرحوم دکتر محمود حسابی، به دلیل بی اعتبار بودن صادرکننده آن خدمات درخشان علمی مرحوم دکتر حسابی را خدشه‌دار کرد.

رضا منصوری عضو هیات علمی دانشگاه صنعتی شریف و معاون سابق وزارت علوم در مصاحبه‌ای می‌گوید مرحوم حسابی زمانی مقاله‌ای می‌فرستد برای مجله‌ای در پاریس در مورد آنچه در کتب درسی مدارس ما یا برپاکنندگان کتیبه‌ای در دانشگاه اصفهان، آن را نظریه‌ای بسیار عمیق و برتر از نظریه‌های انیشتین تلقی کرده‌اند. بنابر اسناد تاریخی این مقاله برای داوری به سینج، نسبیت‌دان معروف، داده می‌شود که داور به دلیل برخی اشتباهات محاسباتی آن مقاله را برای چاپ نمی‌پذیرد.

دکتر هادی اکبرزاده رییس انجمن فیزیک ایران نیز گفت بخشی از مطالبی که در مورد مرحوم دکتر حسابی از جمله همکاری و ارتباط وی با انشتین مطرح می‌شود اغراق‌آمیز و غیر واقعی است. وی همچنین گفت: انجمن فیزیک ایران در سال‌های اخیر همواره با طرح این قبیل مطالب اغراق‌آمیز برخورد کرده و از جمله در دوره قبلی هیات مدیره انجمن طی نامه‌ای به ریاست دانشگاه اصفهان به درج برخی مطالب غیرواقعی و اغراق‌آمیز در کتیبه یادبود دکتر حسابی اعتراض کرده‌است.

حراج منزل و موزه

بنا به گفته ایرج حسابی، پروفسور حسابی چند سال قبل از فوت وامی به مبلغ ۴۸ میلیون تومان به جهت انجام فعالیت‌های تحقیقاتی از یکی از بانک‌ها دریافت نمود و منزل خود را به رهن بانک در آورد. پس از چندی وی درگذشت و موفق به بازگرداندن مبلغ نشد و در سال ۱۳۸۸ مبلغ وام با احتساب بهره اش بر ۵ میلیارد تومان بالغ گردیده‌است و بانک بر درب منزل دکتر حسابی که موزه نیز در آن واقع است آگهی حراج نصب نمود.[۱۷]

+ نوشته شده در  شنبه بیستم فروردین 1390ساعت 17:27  توسط علی حیدری بهمن بیگلو  | 

زندگی نامه احمد بن موسی شاه چراغ(ع)

آرامگاه سید میراحمدبن موسی الكاظم (ع) برادر حضرت رضا (ع) - معروف به شاه چراغ در مركز شیراز و كنار میدانی به نام احمدی قرار دارد.

گنبد نیلوفری شاه چراغ به سبك بسیار زیبایی كاشی كاری شده و از دور پیداست. این آرامگاه در نزد شیرازی ها دارای شكوه و قداست خاصی است و به همین مناسبت همیشه زیارتگاه مؤمنین و مؤمنات بوده است.

درون حرم را با به كار بردن آینه های ریز رنگین، به سبكی هنرمندانه، آینه كاری كرده و انواع خط های زیبای فارسی و عربی، تزیین كننده نمای اطراف آینه ها و كاشی ها است.

بنای حرم، مشتمل بر ایوانی در جلو و حرمی گسترده در پشت ایوان است كه در چهار جانب حرم، چهار شاه نشین قرار گرفته و مسجدی نیز در پشت حرم (سمت غرب) ساخته شده است. ضریح مطهر در شاه نشین زیر گنبد قرار دارد و از نقره ساخته شده است.

حیاط شاه چراغ دارای دو در اصلی ورودی است كه در سمت جنوب و شمال حرم از زیر دو سر در بزرگ كاشی كاری شده گذشته و وارد حیاط وسیع حرم می شویم. در میان حیاط، حوض بزرگ فواره داری ساخته شده و در اطراف حوض درختكاری شده است. حرم مطهر شاهچراغ در سمت غرب حیاط و حرم سید میر محمد(ع)- برادر شاه چراغ - در سمت شمال شرقی حیاط قرار دارد.

غیر از دو در اصلی، دو در فرعی دیگر نیز وجود دارد كه یكی به بازار حاجی و دیگر به مسجد جامع عتیق می رود درگاه مانندی نیز از ضلع شمال حیاط وارد بازار شاه چراغ می شود.

در دور تا دور حیاط، اتاق هایی دو طبقه ساخته شده كه در پیشانی و جرزهای جلو آنها كاشی كاری شده است. ستون های آهنی ایوان حرم به وسیله چوب های نفیس پوشش داده شده و در سقف مسطح آن نیز چوب منبت كاری شده به كار رفته است. امكانات وسیعی مثل پاسگاه انتظامی، دفتر پست و مخابرات، كتابخانه و موزه در این حیاط وسیع برای رفاه مردم ایجاد شده است.

ویژگی های شخصیت احمد(ع):

حضرت احمد (ع) در نزد پدرش امام موسی كاظم(ع)، از جایگاه و احترام ویژه ای برخوردار بوده است. نوشته اند كه حضرت احمد، مردی كریم، جلیل القدر، بزرگوار و پارسا بود. حضرت امام موسی كاظم (ع) به دلیل علاقه ای كه به حضرت احمد (ع) داشت، ملكی به نام یسیره را به او هدیه كرد، ملكی كه بعدها حضرت احمد (ع) آن را فروخت و به وسیله آن هزار اسیر را آزاد كرد.

پیشنهاد شیعیان برای امامت حضرت احمد بعد از امام موسی كاظم (ع)

اعتبار و جایگاه احمد(ع) در بین فرزندان امام موسی (ع) تا اندازه ای بود كه پس از شهادت امام موسی كاظم (ع)، گروهی از مردم به حمایت از امامت احمد (ع) برخاستند و فرقه ای به نام امامیه را پدید آوردند.

شهادت احمدبن موسی(ع):

بنا به دستور قتلغ، سربازان وی به پناهگاه حضرت احمدبن موسی(ع) حمله ور شدند آن حضرت، شجاعانه در برابر سربازان به دفاع از خود پرداخت. دشمنان كه از پس او برنمی آمدند، دیوار پشتی مخفی گاه حضرت را خراب كرده و به درون خانه او نفوذ كردند و از پشت سر با شمشیر، فرق مبارك آن حضرت را شكافتند و سپس خانه را بر بدن مطهر او ویران كردند، این واقعه در تاریخ 17 رجب رخ داده است.

پیدایش قبر احمدبن موسی(ع):

تاریخ نویسان، زمان پیدایش قبر حضرت احمد را یكسان ننوشته اند. گروهی آن را در زمان امیر عضدالدوله دیلمی (373-338) و گروهی دیگر، در زمان امیر مقرب الدین مسعودبن بدر (متوفی به سال 665 ه.ق) نوشته اند.

تاریخچه آرامگاه احمدبن موسی(ع):

در سال 745 (ه.ق) مادر شاه شیخ ابواسحاق اینجو پادشاه فارس، ملكه تاشی خاتون اقدامات نیكویی بر بارگاه آن حضرت انجام داد. این بانوی نیكوكار، اقدام به بهسازی بارگاه كرد و در عرض 5 سال از سال 745 تا 750 (ه.ق) آرامگاهی وسیع و گنبدی بلند بر آن ساخت. همچنین در جنب آرامگاه، مدرسه ای وسیع بنا كرد. او همچنین تعداد زیادی از مغازه های بازار نزدیك حرم و ملك میمند فارس را وقف بر این آستان مقدس كرد.

ابن بطوطه جهانگرد مراكشی كه در سال 748 (ه.ق) برای بار دوم به شیراز سفر كرده، در سفرنامه خود درباره اقدامات ملكه تاشی خاتون و توصیف آرامگاه، چنین نوشته است:

این آرامگاه در نظر شیرازی ها احترام تمام دارد و مردم برای تبرك و توسل به زیارتش می روند. تاشی خاتون، مادر شاه ابواسحاق، در جوار این بقعه بزرگ، مدرسه و زاویه ای ساخته است كه در آن به اطعام مسافران می پردازند و عده ای از قاریان پیوسته بر سر تربت امام زاده، قرآن می خوانند شب های دوشنبه، خاتون به زیارت آرامگاه می آید و در آن شب قضات و فقها و سادات شیراز نیز حاضر می شوند. این جمعیت در بقعه جمه می شوند و با آهنگ خوش به قرائت قرآن مشغول می شوند. خوراك و میوه به مردم داده م یشود و پس از صرف طعام، واعظ، بالای منبر می رود و تمام این كارها در بین نماز عصر و شام انجام می گیرد.

خاتون در غرفه مشبكی كه مشرف به مسجد است، می نشیند. در آخر هم (به احترام این بقعه) همانند سرای پادشاهان طبل و شیپور و بوق می نوازند.

در سال 912 (ه.ق) به دستور شاه اسماعیل صفوی، بهسازی گسترده ای بر آرامگاه انجام گرفت. 85 سال بعد بر اثر زلزله سال 997 (ه.ق)، نیمی از گنبد آرامگاه ویران شد كه دوباره در سال های بعد بازسازی گردید.

در سال 1142 (ه.ق) نادرشاه افشار بهسازی گسترده ای بر این آرامگاه انجام داد و به دستور او قندیل بزرگی در زیر سقف و گنبد آویزان كردند. نادرشاه پیش از گرفتن شیراز و غلبه بر افغان ها، پیمان بسته بود كه اگر در جنگ پیروز شود، بهسازی شایسته ای بر این بقعه انجام دهد. بنابراین پس از پیروزی بر افغان ها و تسلط شیراز، 1500 تومان پول آن زمان را صرف بهسازی شاه چراغ كرد و قندیل او 720 مثقال وزن داشته كه از طلای ناب و زنجیر نقره ای ساخته بوده اند. این قندیل تا سال 1239 (ه.ق) همچنان آویزان بود.

در زلزله سال 1239 (ه.ق) شیراز با خاك یكسان شد و این آرامگاه نیز به كلی مخروبه گردید، نویسنده تذكره دلگشا كه خود شاهد این زلزله بوده است چنین می نویسد:

گنبد بقعه (شاه چراغ) كه از غایت ارتفاع، آفتاب جهان تاب هر روز در نیم روز خود را در سایه آن كشیدی به یك دفعه چنان بر زمین خورد كه زمین شكافته و در اعماق خاك فرو رفت... و آن عمارات عالی ... تو گویی همیشه ویران بوده ... .

پس از زلزله، قندیل اهدایی نادرشاه را فروختند و صرف بازسازی آرامگاه كردند.

در سال 1243 (ه.ق) به دستور فتحعلی شاه قاجار، حسینعلی میرزا فرمانفرما، پی گیر شد تا كف بقعه را یك متر از سطح زمین بلندتر بسازد. این كار صورت گرفت و به جای استفاده از سنگ و ساروج، آن را از سنگ و آجر و گچ بنا كردند و در آخر ضریحی نقره ای بر مزار مطهر نصب كردند. در سال 1269 (ه.ق) بر اثر زلزله، گنبد آرامگاه شكست و فرو ریخت. در همان سال محمدناصر ظهیرالدوله آن را نوسازی كرد.

در سال 1289 (ه.ق) مسعود میرزا ظل السلطان دری نقره ای بر ورودی حرم نصب كرد و در سال 1292 (ه.ق) شاهزاده ظل السلطان، ساعت زنگ دار بزرگی بر برج جنوبی بقعه نصب كرد.

در سال 1306 (ه.ق) آینه كاری مفصلی بر دیوارهای داخل حرم انجام گرفت.

در سال 1336 خورشیدی، آخرین گنبد قدیمی آرامگاه برچیده شد و اولین گنبد با بتون آرمه ای توسط انجمن آثار ملی و اداره باستان شناسی فارس ساخته شد.

در سال 1360 خورشیدی با حكمی از سوی حضرت امام خمینی (ره) سید محمد مهدی دستغیب به تولیت آستان مقدس احمدی و محمدی منصوب شدند.

از نخستین سال های پس از انقلاب اسلامی، تاكنون كارهای زیر انجام گرفته است:

- توسعه مجموعه فرهنگی مذهبی حرم در زمینی به مساحت 100 هزار متر مربع.

- ایجاد 162 حجره در دور تا دور حیاط در دو طبقه كه پیشانی و تاق نمای این حجره ها تماماً كاشی كاری شده است.

- نصب سنگ مرمر در كف حرم مطهر و دیوارهای اطراف.

- سنگ فرش كردن حیاط وسیع آرامگاه.

- ساخت سر در جنوبی كه اسكلت این در، بتون آرمه است و قسمتی از وصیت نامه امام بر روی كاشی معرق به خط نستعلیق

زینت بخش فضای درونی آن است. دو لنگه در وروردی آن از چوب ساج تهیه شده و به وسیله ورق و قبه های هشت پر برنزی آراسته شده است.

- در غرب حرم، سالنی زیبا ساخته شده كه كف آن و دیوارهای اطراف تا ارتفاع 1.5 متر سنگ مرمر شده و اسامی الهی با خط زیبا و به رنگ طلایی بر سطح آن نوشته شده اتس. پنجره های مشبك چوبی و شیشه های رنگی در شكل مختلف، زیبایی آن را دوچندان كرده است. آینه كاری و گچ بری آن به سبك سنتی انجام گرفته است.

- ساخت گلدسته جنوبی، این گلدسته شبیه و قرینه گلدسته شمالی است. كاشی كاری آن دارای رنگ طبیعی است. اگر چه بدنه آن و نوشته هایش شبیه گلدسته شمالی است اما سطح گلدسته شمالی به نام های خداوند مزین شده و حال آن كه بر بدنه این گلدسته،

نام های امامان و لقب های آنها با هنرمندی خاصی نوشته شده ا ست.

- در سقف ایوان، چوب ساج به كار رفته و اسامی الهی و ائمه اطهار با چوب نارج و افرا بر آن نوشته شده است.

- حوض بزرگی در میان حیاط با الهام از سبك مذهبی ساخته شده است. سنگ های بزرگ این حوض از جنس چینی است و از معادن نی ریز فارس تهیه شده است.

- در دور تا دور آرامگاه، خارج از محوطه، بازارهایی دوطبقه ساخته شده اند. ساختمان این بازارها اگر چه با مصالح نوین ساخته شده، اما در ساخت آن، شیوه سنتی و معماری اصیل ایرانی محفوظ مانده است.

  التماس دعا

+ نوشته شده در  دوشنبه پانزدهم فروردین 1390ساعت 13:39  توسط علی حیدری بهمن بیگلو  | 

آبی از او گرم نمیشود.

از آب گل آلود ماهی گرفتن: تفرقه انداختن و فایده بردن.

استخری که آب ندارد، این همه قورباغه می خواهد چه کار؟

امان از دوغ لیلی، ماستش کم بود آبش خیلی: کم بودن مایه اصلی و زیاد بودن حواشی.

باید گذاشت در کوزه آبش را خورد: چیز به درد نخور همانند مدرک های جوانان امروز ایران.

بز گر از سرچشمه آب می خورد.

تا گوساله گاو بشود، دل مادرش آب می شود.

جایی نمی خوابد که آب زیرش برود: آدم آینده نگر و محتاطی است.

خوش آن چاهی که آب از خود برآرد / خوش آن چاهی که آبش از خود بجوشد / خوشا چاهی که آب از خود بر آرد / خوش از چاهی که از خود آورد آب.

آب دستی در چاه ریختن.

خر به بوسه و پیغام آب نمی خورد.

خر خارکش خسته دل اندر وحل است / بارکش سوخته در آب و گل است.

خر را که به عروسی می برند، برای خوشی نیست برای آبکشی است.

در آب گرم رو مردن چو ماهی (در آب گرم مردن همچو ماهی).

درخت تلخ هم تلخ آورد بر / اگرچه ما دهیمش آب شکر.

دزد، آب گران می خورد.

دست و رویش را با آب مرده شور خانه شسته است: بی حال است.

دلو همیشه سالم از چاه بیرون نمی آید.

دمی آب خوردن پس از بدسگال (دمی آب سرد از پی بدسگال).

رگ رگ است این آب تلخ و آب شور (رگ رگ است این آب شیرین و آب شور).

ز آب خرد ماهی خرد خیزد، نهنگ آن به که از دریا گریزد. همانند: ای عنکبوت شکوه ز کم قسمتی مزن / صید قوی پر است ولی تار نازکست.

سبوی نو آب خنک دارد.

سفره بی نان جل است، کوزه بی آب گل است: ارزش ظرف به محتوا و مظروف است.

شد مبدل آب این جو چند بار / عکس ماه و مهر باشد برقرار.

شنا بلد نیست زیرآبکی هم می رود.

عاشقان را همه گر آب برد، خوبرویان همه را خواب برد.

عاشقم پول ندارم، کوزه بده آب بیارم.

عاقل به کنار آب تا پل می جست / دیوانه پا برهنه از آب گذشت.

فکر نان کن که خربزه آب است.

قطره قطره جمع گردد وانگهی دریا شود.

کاهل به آب نمی رفت، وقتی می رفت خمره می برد.

کلاه کچل را آب برد گفت: برای سرم گشاد بود: توجیه کردن بداقبالی ها.

کوزه گر از کوزه شکسته آب می خورد.

گر نخل وفا بر ندهد چشم تری هست / تا ریشه در آب است امید ثمری هست.

لولهنگش آب می گیرد.

ماهی را هر وقت از آب بگیری تازه است: هیچ وقت برای انجام کار خوب دیر نیست: جلوی ضرر را از هرجا بگیری نفع است.

مشک خالی و پرهیز آب.

منفذی داری ببحر ای آب گیر / ننگ دار از آب جستن از غدیر.

نقش بر آب: ناکامی. کنایه از کار دنیا.

نون اینجا آب اینجا، کجا بروم به از اینجا؟

نون بدو، آب بدو، تو بدنبالش بدو: گران شدن چیزها.

نونت را با آب بخور منت آبدوغ نکش.

نون نکش آب لوله کش.

هر سرکه ای از آب، ترش تر است.

هرکسی گو نقش خود بیند بر آب.

همه ابری هم باران ندارد.

همیشه آب در جوی آقا رفیع نمیرود یک دفعه هم در جوی آقا شفیع می رود. بالاخره یک زمانی هم نوبت به دیگری می رسد.

 

آب آب را می جوید، گودال هر دو را / آب آب را پیدا می کند، آدم آدم را / آب آب را می جوید، کور عصا را: هر کسی همجنس خود را پیدا می کند.

آب از آب تکان نمی خورد: انگار نه انگار، جای نگرانی نیست.

آب از آسیاب افتادن: کارها دوباره به مسیر عادی بازگشتن.

آب از چشمه بی چاره مظلوم مبر / کانچه از خانه او می گذرد اشک وی است (کانچه از چشمه بچشمت گذرد اشک وی است).

آب از دستش نمی چکد: کنایه از آدم خسیس و ناخن خشک.

آب از دهان سرازیر شدن: شیفته چیزی شدن.

آب از سرچشمه گل آلود است: کار از بالا و ریشه خراب است.

آب از سرش گذشت: نهایت سختی و بدبختی.

آب باریکه داشتن: درآمد بخور و نمیر.

آب بر آتش ریختن: فتنه را نشاندن، غمی را تسلی دادن

آب بر آسمان انداختن: خشم زیاد.

آب برای من ندارد، نان که برای تو دارد: گویند دولتمردی (ابن سینا یا حاج میرزا آقاسی یا...) دستور کندن چاهی را داد. مقنی گفت: کندن چاه در این جا بی حاصل است، چون این زمین آب ندارد. حاجی پاسخ داد: اگر برای من آب ندارد، برای تو که نان دارد.

آب به آبادانی می رود / هر کجا آب هست نان هم هست: کار و تمدن.

آب به آب می خورد زورش زیاد می شود: اتحاد و همبستگی.

آب به سوراخ مورچه ریختن: پیدا شدن یک مشکل تازه از پس مشکل پیشین.

آب به غربال پیمودن: کار بیهوده کردن.

آب پاکی روی دست کسی ریختن: ناامید کردن.

آب توبه: آب پاک کننده است.

آب خودش چاله را پیدا می کند: نتیجه وضعی کارها در دنیا.

آب خوش از گلو پایین نرفتن: روزگار خوش ندیدن.

آب در جوی دارد: وضعش خوب است.

آب در چشم ندارد: بی شرم است.

آب در کوزه و ما تشنه لبان گرد جهان می گردیم: هدف در کنار ما است ولی ما بی خبریم.

آب در هاون کوبیدن: کار بی حاصل.

آب دریا از دهن سگ نجس نمی شود.

آب دریا به دهن ماهی دریا خوش است.

آب دریا به کیل نتوان شمرد: برای هر کار باید وسیله مناسب در نظر گرفت.

آب در یک جا نمی ماند.

آب دستته بگذار زمین / آب در دست داری نخور: عجله کن.

آب دست یزید افتاده: یک چیز فراوان و ارزان، در دست آدم محتکر و گران فروش افتاده.

آب دهان مرده است: مرکب یا قلم کم رنگ.

آب و آتش با هم نیاید راست / آب را با آتش چه آشنائی (نسبتی)؟: تضاد و ناهمخوانی.

آب روشنایی است: هنگامی که ظرف آب ناگهان بریزد، به فال نیک می گیرند و آن را دلیل پیشامدهای خیر می گیرند.

آب ریخته به کوزه جمع نمی شود / آب ریخته شده جمع شدنی نیست / آب رفته به جوی بر نمی گردد: کاری که فرصت انجام آن گذشته.

آب زیر پوستش رفته: چاق و سر حال شده، گشایش در زندگی اش حاصل آمده است.

آب زیر کاه: مکار، پنهان کاری.

آبشان در یک جوی نمی رود: توافق ندارند، اختلاف و ممکن نبودن همکاری.

آب طمع ببرده است از خلق شرم یا رب / ما را تویی نگهبان زین آفت سمائی.

آب کش به کف گیر می گوید هفت تا سوراخ داری: عیب خود را ندیدن و به عیب دیگران پرداختن. همانند: دیگ به دیگ می گه روت سیاه سه پایه می گه صل علی.

آب که از سر گذشت چه یک نی چه صد نی / آب که از سر گذشت چه یک وجب چه صد وجب: کار از کار گذشته و دیگر امیدی نیست.

آب که باشد تیمم باطل است.

آب که سربالا می رود، قورباغه ابوعطا می خواند: خنده دیوانه به شکست عاقلان.

آب که یک جا بماند می گندد.

آب نطلبیده مراد است: وقتی ناخواسته برای کسی آب بیاورند به فال نیک می گیرند.

آب نمی بیند وگرنه شناگر قابلی است: فرصتی پیدا نشده تا خود را آن چنان که هست نشان دهد.

آب هرچه عمیقتر باشد آرامتر است / آب تا توی رودخانه است این همه سر و صدا دارد وقتی به دریا برسد ساکت می شود: کنایه از کسانی که زیاد لاف می زنند و غرور زیاد دارند و بالاتر و بزرگ تر از خود را ندیده اند. همانند: هرچی صدا هست مال دله خالیه.

+ نوشته شده در  دوشنبه پانزدهم فروردین 1390ساعت 13:38  توسط علی حیدری بهمن بیگلو  | 

محمد بهمن‌بیگی

 

محمد بهمن بیگی

زادروز

۱۲۹۸
ایل قشقایی در استان فارس

درگذشت

اردیبهشت ۱۳۸۹
شیراز

ملیت

ایرانی

پیشه

نویسنده، معلم

همسر

سکینه کیانی

والدین

پدر: محمودخان کلانتر

محمد بهمن‌بیگی (تولد ۱۲۹۸ - وفات اردیبهشت ۱۳۸۹) نویسنده ایرانی و بنیان‌گذار آموزش عشایری در ایران است.

وی در ایل قشقایی در استان فارس به دنیا آمد. پس از پایان دورهٔ کارشناسی حقوق در دانشگاه تهران، در راستای سیاست‌های دولتِ وقت و حمایت اصل چهار ترومن، کوشش خود را برای بر پایی مدرسه‌های سیار برای بچه‌های ایل آغاز کرد و با پی‌گیری‌های خود توانست برنامهٔ سوادآموزی عشایر را به تصویب برساند. او توانست دختران عشایری را نیز به مدرسه‌های سیار جلب کند و نخستین مرکز تربیت معلم عشایری را بنیان نهاد. بهمن‌بیگی برای کوشش پی‌گیر خود در راه سوادآموزی به هزاران نفر کودکِ تُرک، لُر، کُرد، بلوچ، عرب، و ترکمن، برندهٔ جایزهٔ سوادآموزی سازمان یونسکو شد. او تجربه‌های آموزشیِ خود را در چند کتاب در قالب داستان نوشته‌است.

 

کودکی و جوانی

محمد بهمن‌بیگی در سال ۱۲۹۹ در ایل قشقایی در خانوادهٔ محمودخان کلانتر در تیرهٔ بهمن‌بیگلو از طایفهٔ عملهٔ قشقایی به هنگام کوچ دیده به جهان گشود. هشت ساله که شد، پدر یک منشی استخدام کرد و به خانه آورد که هم به محمد درس بدهد و هم برای او نامه بنویسد. محمد دو سال نزد آن منشی درس خواند و الفبای سواد را آموخت.

ده ساله بود که در راستای سیاست تضعیف عشایر و تخته قاپوی اجباری، پدرش را به تبعید به تهران محکوم کردند و شش روز پس از تبعید پدر، مادرش را نیز به گناه فراهم کردن آذوقه برای عشایر مخالف دولت، به تبعیدگاه همسرش فرستادند. بنابراین، محمد همراه مادر تبعیدی از کوه‌دشت به تهران آمد و در مدرسهٔ علمیهٔ تهران مشغول تحصیل شد. پس از پایان دورهٔ دبیرستان به دانشکدهٔ حقوق وارد شد و دورهٔ کارشناسی حقوق را در سال ۱۳۲۱ به پایان رساند. او قبل از شروع به همکاری با اصل چهار ترومن، با معرفی یکی از سران ایل قشقایی به آمریکا رفت و پس از مدت بسیار کوتاهی به وطن بازگشت. ازآن‌جاکه در شهر و در کارهای اداری دوام نیاورد، پس از چندی به ایل بازگشت.

آموزش در کوچ

نخستین بار شهید مدرس در سال ۱۳۰۳ در مخالفت با سیاست تخته‌قاپو و اسکان عشایر در پیامی که به دست رحیم‌زاده صفوی، مدیر روزنامهٔ آسیای وسطی، برای احمدشاه فرستاد، چنین گفت:

 

"آیا تربیت ایلات غیر از تخته‌قاپو راهی ندارد؟ آیا نمی‌توان برای ایلات مدارس سیار عشایری و برنامهٔ متناسب درست کرد که اصول وطن‌پرستی و مسائل صحّی و بهداری و وسایل ضروری فلاحتی به آن‌ها آموخته شود."

 

اما این اندیشهٔ نوآورانه چندان مورد توجه قرار نگرفت و حتی هنگامی که در سال ۱۳۰۷ به آموزش عشایر اندکی توجه شد، راه حل را در برپایی مدرسه‌های شبانه‌روزی می‌دانستند. چند مدرسهٔ شبانه‌روزی برپا شد، اما چون آن مدرسه‌های ثابت برای دورهٔ ابتدایی بود و کودک ناگزیر می‌شد از همان سال‌های آغاز زندگی دور از پدر و مادر خود و در شرایطی مانند تبعید زندگی کند، در همان آغاز از پیشرفت بازماند و آموزش و پرورش عشایر نزدیک سه دههٔ دیگر در تبعید ماند.

تحصیل و سوادآموزی در ایل قشقایی، سابقه درخور توجهی دارد. محمدحسین‌خان قشقایی در کتاب «یادمانده‌ها » می‌نویسد:

در ایل قشقایی [در دوران صولت‌الدوله] هر بُنکو (شامل سی چهل خانوار که با هم نسبت خویشاوندی داشتند) یک معلم داشت که حقوق او به صورت مشترک پرداخت می‌شد. مطمئناً در آن‌زمان باسوادانِ ایلِ در حالِ کوچ، بسیار زیادتر از اهالی دهات بودند. صولت‌الدّوله سعی داشت که بچه‌ها و جوانان قشقایی باسواد شوند. او همواره کلانتران و روسای بنکوها را به گرفتن معلم و باسواد کردن فرزندانشان تشویق می‌کرد.»

 

پی‌گیری یک برنامه

بهمن‌بیگی در همان زمان به برنامهٔ همکاری فنی و اقتصادی آمریکا با عنوان اصل چهار در ایران پیوست. بهمن‌بیگی توانست به کمک دوستانی که با او همراه شدند برنامه‌ای را با پنج اصل در زمستان ۱۳۳۲ به تصویب برساند که طی پیام رسمی به ریاست آموزش و پرورش استان فارس برای اجرا ابلاغ شد.


بر پایهٔ برنامهٔ آموزش عشایر باید برای پایه‌های اول تا چهارم مدرسه‌های سیار و برای پایه‌های پنجم تا نهم مدرسه‌های شبانه‌روزی بر پا می‌شد. همچنین، باید یک مدرسهٔ تربیت معلم ویژهٔ عشایر برای جذب دانش‌آموزان با مدرک پایان کلاس نهم ساخته می‌شد و گروهی برای نظارت بر مدرسه‌های چادری نیز به وجود می‌آمد. با وجود این، تنها به بر پایی مدرسه‌های چادری و کار نظارت بسنده شد و ۷۸ مدرسه در ایلات و عشایر بنیان‌گذاری شد. ادارهٔ این مدرسه‌ها با آقای بهمن‌بیگی و دو ناظر دیگر، بیژن بهادری کشکولی و نادر فرهنگ دره‌شویی، سپرده شد.


ازآن‌جاکه در میان عشایر نتوانستند افراد باسوادی برای آموزش پیدا کنند، آموزگاران دیپلمهٔ شهری را با وعدهٔ استخدام رسمی و فراهم کردن امکانات لازم برای آسایش آن‌ها به سوی ایل کشاندند. اما پس از یک سال روشن شد که این آموزگاران نمی‌توانند در میان عشایر زندگی کنند و به هنگام کوچ با آن‌ها همرا شوند. از این رو، چاره در آن بود که از خود ایلیاتی‌ها داوطلب بگیرند و آن‌ها را آموزش بدهند.

یکی از راهکارهایی که باعث پیشرفت کار بهمن‌بیگی شد، دعوت از دولت‌مردان و اثرگذاران آن زمان برای سفر به آن مناطق بود؛ دعوت به ایل، پذیرایی گرم سنتی و ایلیاتی با همهٔ توش وتوان و سپس سواد و توانایی و استعداد نوشکفتهٔ بچه‌های ایل را به رخ کشیدن.

گسترش اندیشه‌ای نو [ویرایش]

نهادی شدن آموزش در عشایر پس از ده سال با حمایت اصل چهار ترومن و پشتیبانی دکتر کریم فاطمی به ثمر رسید و طرح تعلیمات عشایر در هشت‌صد و نودمین نشست شورای عالی فرهنگ در تاریخ ۱۰ دی ۱۳۳۴ به تصویب رسید. از آن تاریخ آموزش عشایر توسعه یافت و پایدار شد و بر پایی مدرسه‌های عشایری به عشایر استان فارس محدود نشد و فرزندان عشایر از ایل‌های آذربایجان تا مرزهای شمال شرقی خراسان، از نعمت مدرسه و سواد برخوردار شدند.

بهمن‌بیگی دانشسرای تربیت معلم عشایری را بنیان‌گذاری کرد. اما کارشناسان آموزش و پرورش معتقد بودند که او در کار آموزش و پرورش صاحب‌نظر نیست و تدریس در دانشسرای تربیت معلم کار افراد متخصص و تحصیل‌کرده‌های دانشسرای عالی است.

به این ترتیب، بهمن‌بیگی طی ۲۶ سال سرپرستی آموزش عشایر را به عهده داشت.

زندگینامه استاد محمد بهمن بیگی

در ایل قشقایی به دنیا آمد. پس از پایان دورهٔ كارشناسی حقوق در دانشگاه تهران ، در راستای سیاست های دولت وقت و حمایت اصل چهار ترومن ، كوشش خود را برای بر پایی مدرسههای سیار برای بچههای ایل آغاز كرد و با پیگیریهای خود توانست برنامهٔ سوادآموزی عشایر را به تصویب برساند. او توانست دختران عشایری را نیز به مدرسههای سیار جلب كند و نخستین مركز تربیت معلم عشایری را بنیان نهاد. بهمنبیگی برای كوشش پیگیر خود در راه سوادآموزی به هزاران نفر كودك ترك ، لر ، كرد ، بلوچ ، عرب و تركمن، برندهٔ جایزهٔ سوادآموزی سازمان یونسكو شد. او تجربههای آموزشی خود را در چند كتاب در قالب داستان نوشته است.

محمد بهمنبیگی در سال ۱۲۹۹ در ایل قشقایی در خانوادهٔ محمودخان كلانتر تیره بهمنبیگلو از طایفهٔ عملهٔ قشقایی به هنگام كوچ دیده به جهان گشود. هشت ساله كه شد، پدر یك منشی استخدام كرد و به خانه آورد كه هم به محمد درس بدهد و هم برای او نامه بنویسد. محمد دو سال نزد آن منشی درس خواند و الفبای سواد را آموخت.


ده ساله بود كه در راستای سیاست تضعیف عشایر و تخته قاپوی اجباری، پدرش را به تبعید به تهران محكوم كردند و شش روز پس از تبعید پدر، مادرش را نیز به گناه فراهم كردن آذوقه برای عشایر مخالف دولت ، به تبعیدگاه همسرش فرستادند. بنابراین، محمد همراه مادر تبعیدی از كوهدشت به تهران آمد و در مدرسهٔ علمیهٔ تهران مشغول تحصیل شد. پس از پایان دورهٔ دبیرستان به دانشكدهٔ حقوق وارد شد و دورهٔ كارشناسی حقوق را در سال ۱۳۲۱ به پایان رساند. او قبل از شروع به همكاری با اصل چهار ترومن، با معرفی یكی از سران ایل قشقایی به آمریكا رفت و پس از مدت بسیار كوتاهی به وطن بازگشت. از آنجا كه در شهر و در كارهای اداری دوام نیاورد پسی از چندی به ایل بازگشت.

نخستین بار شهید مدرس در سال ۱۳۰۳ در مخالفت با سیاست تخته قاپو و اسكان عشایر در پیامی كه به دست رحیمزاده صفوی، مدیر روزنامهٔ آسیای وسطی، برای احمدشاه فرستاد، چنین گفت:« "آیا تربیت ایلات غیر از تخته قاپو راهی ندارد؟ آیا نمیتوان برای ایلات مدارس سیار عشایری و برنامهٔ متناسب درست كرد كه اصول وطنپرستی و مسایل صحی و بهداری و وسایل ضروری فلاحتی به آنها آموخته شود." »



اما این اندیشهٔ نوآورانه چندان مورد توجه قرار نگرفت و حتی هنگامی كه در سال ۱۳۰۷ به آموزش عشایر اندكی توجه شد،راه حل را در برپایی مدرسههای شبانهروزی میدانستند. چند مدرسهٔ شبانهروزی برپا شد، اما چون آن مدرسههای ثابت برای دورهٔ ابتدایی بود و كودك ناگزیر میشد از همان سالهای آغاز زندگی دور از پدر و مادر خود و در شرایطی مانند تبعید زندگی كند، در همان آغاز از پیشرفت باز ماند و آموزش و پرورش عشایر نزدیك سه دههٔ دیگر در تبعید ماند.

تحصیل و سوادآموزی در ایل قشقایی، سابقه درخور توجهی دارد. محمدحسینخان قشقایی در كتاب «یادماندهها » مینویسد:« «در ایل قشقایی [در دوران صولتالدوله] هر بُنكو (شامل سی چهل خانوار كه با هم نسبت خویشاوندی داشتند) یك معلم داشت كه حقوق او به صورت مشترك پرداخت میشد. مطمئناً در آنزمان باسوادانِ ایلِ در حالِ كوچ، بسیار زیادتر از اهالی دهات بودند. صولتالدوله سعی داشت كه بچهها و جوانان قشقایی باسواد شوند. او همواره كلانتران و روسای بنكوها را به گرفتن معلم و باسواد كردن فرزندانشان تشویق میكرد.» »




شایان ذكر است، در سال ۱۳۳۰ خورشیدی همزمان با پایهگذاری و برنامهریزی آموزشی نوین ابتدایی و دبیرستان در سطح كشور، پایهگذاری و تأسیس اولین مدارس عشایری ایران نیز توسط دكتر محمود حسابی (وزیر فرهنگ كابینه دكتر مصدق)، صورت گرفته است .

بنابراین برنامه ریز و بنیانگذار مدارس عشایری ، پروفسور محمود حسابی است كه در سال ۱۳۳۰ كه به عنوان وزیر فرهنگ در كابینه دكتر مصدق فعالیت می كرد اقدام به ایجاد اولین مدارس عشایری نمود.[۲]

در ادامه این فعالیت ها، بهمن بیگی نیز چادر سیاه ویژهٔ آموزش خود را از سال ۱۳۳۱ بر پا كرد. به این شیوه، نخستین آموزگار عشایر ایرانی میتوانست در هشت ماه از تابستان و زمستان به مردم ایلش درس بدهد و آنها را به روزگار خویش آگاهتر سازد.

همچنان كه تقاضا برای بر پا كردن مدرسه افزایش مییافت، "ابتدا وزارت آموزش و پرورش میپنداشت كه جز در صورت اسكان ایلات، كه امری ضروری ولی خیلی طولانی بود، تاسیس مدارس امكانپذیر نیست." بهمنبیگی به سفارش یك دوست، می دانست كه:" آمریكاییها میتوانند به او كمك كنند. آنها پیش از این كمكهای زیادی برای اصلاح و برپایی مدرسههای روستایی پرداختهاند."


در همان زمان یك برنامهٔ همكاری فنی و اقتصادی با عنوان اصل چهار در ایران آغاز شده بود. سفارش آن دوست باعث شد كه بهمنبیگی به دیدار مدیركل اصل چهار در استان فارس برود و توسط آقای گیگن روند كارها را سرعت بخشد. بهمنبیگی توانست به كمك دوستانی كه با او همراه شدند برنامهای را با پنج اصل در زمستان ۱۳۳۲ به تصویب برساند كه طی پیام رسمی به ریاست آموزش و پرورش استان فارس برای اجرا ابلاغ شد.


بر پایهٔ برنامهٔ آموزش عشایر باید برای پایههای اول تا چهارم مدرسههای سیار و برای پایههای پنجم تا نهم مدرسههای شبانهروزی بر پا میشد. همچنین، باید یك مدرسهٔ تربیت معلم ویژهٔ عشایر برای جذب دانشآموزان با مدرك پایان كلاس نهم ساخته میشد و گروهی برای نظارت بر مدرسههای چادری نیز به وجود میآمد. با وجود این، تنها به بر پایی مدرسههای چادری و كار نظارت بسنده شد و ۷۸ مدرسه در ایلات و عشایر بنیانگذاری شد. ادارهٔ این مدرسهها با آقای بهمنبیگی و دو ناظر دیگر ، بیژن بهادری كشكولی و نادر فرهنگ درهشویی، سپرده شد.



ازآنجا كه در میان عشایر نتوانستند افراد باسوادی برای آموزش پیدا كند، آموزگاران دیپلمهٔ شهری را با وعدهٔ استخدام رسمی و فراهم كردن امكانات لازم برای آسایش آنها به سوی ایل كشاندند. اما پس از یك سال روشن شد كه این آموزگاران نمیتوانند در میان عشایر زندگی كنند و به هنگام كوچ با آنها همراه شوند. به بیان بهمنبیگی:"بچه شهری در ایل میترسید و آب میشد و سگ زرد را شغال میدید." از این رو، چاره را در آن دید كه از خود ایلیاتیها داوطلب بگیرد و آنها را آموزش بدهد و برای آموزگاری آماده سازد. همه جور آدم داوطلب این كار شده بودند و بهمنبیگی همهٔ آنها را امتحان میكرد كه خط و حساب بدانند. سپس، آنها را به كدخدا میسپرد و ماهی 90-80 تومان برایشان دستمزد تعیین میكرد. اما به دلیل سواد كم آنها، همواره در كنارشان میماند و آنها را راهنمای میكرد. در واقع او از همهٔ مدرسههای عشایری دور و نزدیك بازدید میكرد و مدرسهای نبود كه خودش تك تك دانشآموزانش را آزمایش نكرده باشد.


یكی دیگر از راهكارهایی كه باعث پیشرفت كار بهمنبیگی شد، دعوت از دولتمردان و اثرگذاران آن زمان برای سفر به آن مناطق بود؛ دعوت به ایل، پذیرایی گرم سنتی و ایلیاتی با همهٔ توش وتوان و سپس سواد و توانایی و استعداد نوشكفتهٔ بچههای ایل را به رخ كشیدن، به امید جذب حمایت مالی و قانونی دولت. در یكی از این برنامه ها، دكتر كریم فاطمی، مدیركل آموزش و پرورش فارس، همراه جمعی از معاونان و مدیركلهای ستادی وزارت ، از مدرسههای سیار دیدن كردند. نتیجهٔ دیدار آن شد كه : وزارت موافقت كرد حقوق آموزگاران را بپردازد ، فاطمی یكی از پشتیبانان این برنامه شد و از بهمنبیگی خواستند به استخدام آموزش و پرورش درآید و این كار را به طور رسمی ادامه دهد.

نهادی شدن آموزش در عشایر پس از ده سال با حمایت اصل چهار ترومن و پشتیبانی دكتر كریم فاطمی به ثمر رسید و طرح تعلیمات عشایر در هشتصد و نودمین نشست شورای عالی فرهنگ در تاریخ ۱۰ دی ۱۳۳۴ به تصویب رسید. از آن تاریخ آموزش عشایر توسعه یافت و پایدار شد و بر پایی مدرسههای عشایری به عشایر استان فارس محدود نشد و فرزندان عشایر از ایلهای آذربایجان تا مرزهای شمال شرقی خراسان، از نعمت مدرسه و سواد برخوردار شدند.


بهمنبیگی دانشسرای تربیت معلم عشایری را بنیانگذاری كرد. اما كارشناسان آموزش و پرورش معتقد بودند كه او در كار آموزش و پرورش صاحبنظر نیست و تدریس در دانشسرای تربیت معلم كار افراد متخصص و تحصیلكردههای دانشسرای عالی است.

به این ترتیب ، بهمنبیگی طی ۲۶ سال سرپرستی آموزش عشایر را به عهده داشت.

یكی از كارهای نوآورانهٔ بهمنبیگی كه در پیشبرد هدفهای آموزشی او بسیار سودمند بود، برگزاری اردوهای تربیتی برای دانشآموزان و آموزگاران عشایری در نقاط مختلف عشیرهنشین بود. در آن اردوها آموزگاران موفق كارهای خودشان را به آموزگاران دیگر و دانشآموزان دانشسراها، كه در آینده آموزگاران عشایری میشدند، معرفی میكردند. برگزاری رقص و پایكوبی و اجرای موسیقی محلی از دیگر برنامههای این اردوها بود كه در حفظ سنتهای ایلی بسیار سودمند بود و به مردم ایل نشان میداد كه سوادآموزی و دانشاندوزی به فرهنگ ایل سازگار است و به توسعهٔ آن نیز كمك میكند.

دوران بازنشستگی محمد بهمنبیگی بیشتر به ثبت تجربهها و خاطرهها و نظریههای او در زندگی و كار با عشایر و آموزش و پرورش گذشته است كه حاصل آن چند كتاب در قالب داستانهایی گیرا و خواندنی است.
۱. بهمنبیگی، محمد. عرف و عادت در عشایر فارس، انتشارات بنگاه آذر، ۱۳۲۴ چاپ دوم انتشارات نوید شیراز ۱۳۸۱
۲. بهمنبیگی، محمد. بخارای من ایل من. انتشارات آگاه، ۱۳۶۸
۳. بهمنبیگی، محمد. اگر قرهقاچ نبود. انتشارات باغ آدینه، ۱۳۷۷
۴. بهمنبیگی، محمد. به اجاقت قسم.
5. بهمن بیگی،محمد. طلای شهامت . انتشارات نوید شیراز ۱۳۸۷

محمد بهمن بیگی در یازدهم اردیبهشت اردیبهشت ماه سال ۱۳۸۹ پس از خدمات شایان خود برای نظام آموزشی ایران در شهر شیراز چشم از جهان فرو بست.

گیگن، مدیر برنامهٔ اصل چهار كه از كارهای بهمنبیگی پشتیبانی كرد، در گزارش كار خود، كه به صورت كتابی در آمریكا منتشر شد، دربارهٔ او نوشته است:"او بیش از نیمی از عمر خود را با عشایر گذرانده و با روسای عشایر خوب آشنا بود. آنها نه تنها به خاطر خانواده اش، بلكه به خاطر تواناییهای خودش به او احترام میگذاردند."

بچه هابیایید برای شادی روح این استاد فقید وبزرگ که به تازگی چشم از جهان فانی فرو بسته و ما را از حضور پرفیض خود محروم کرده است

دعا کنیم خداوند روح این بزرگوار را قرین رحمت خود قرار دهد


از او کتاب هایی به چاپ رسیده است که چند عنوان از آن ها را در خاطر دارم:

بخارای من ایل من، تهران: آگاه، 1368 و سپس 1377 که مجموعه داستان است.

اگر قره قاج نبود، تهران: باغ آینه، 1374 که خاطرات او است.

به اجاقت قسم، شیراز: نویدشیراز، 1379 که خاطرات آموزشی او است.

 

+ نوشته شده در  دوشنبه پانزدهم فروردین 1390ساعت 0:31  توسط علی حیدری بهمن بیگلو  |